Tháo gỡ vướng mắc pháp lý trong thực hiện hợp đồng, thoả thuận thời điểm đại dịch Covid-19
Chủ Nhật, 05/04/2020 12:29

Đại dịch Covid-19 bùng phát toàn cầu, ảnh hưởng lớn người dân và nền kinh tế các quốc gia trên thế giới; phát sinh nhiều mâu thuẫn, tranh chấp các hợp đồng thoả thuận được xác lập trước đó.

Để rộng đường dư luận và thuận lợi trong việc giải quyết các tồn tại, vướng mắc khi thực hiện hợp đồng, phóng viên Báo Công lý và Xã hội có cuộc trao đổi với Luật sư Nguyễn Thị Tuyến – Giám đốc Công ty Luật TNHH Khải Hưng – Đoàn Luật sư Hà Nội về các nội dung liên quan:

ls-tuyen-w1234-h1056.jpg

Luật sư Nguyễn Thị Tuyến – Giám đốc Công ty Luật TNHH Khải Hưng – Đoàn Luật sư Hà Nội

Xin Luật sư cho biết những đánh giá, nhìn nhận của mình dưới góc độ pháp lý về tình hình liên quan đến đại dịch Covid-19.

Luật sư Nguyễn Thị Tuyến: Theo số liệu cập nhật vào 9h ngày 4/4/2020, trên toàn thế giới đã có 206 quốc gia, vùng lãnh thổ ghi nhận ca mắc COVID-19 với 1.097.571 người mắc, 59.140 người tử vong. Tại Đông Nam Á, tất cả các quốc gia trong khu vực đều có người mắc bệnh, với tổng số ca mắc là 11.947, số ca tử vong là 396. Việt Nam đã có 239 ca mắc COVID-19, đứng thứ 93/206 quốc gia, vùng lãnh thổ có ca mắc trên thế giới. Ở Việt Nam, số ca mắc đang tăng và có nguy cơ cao lây nhiễm trong cộng đồng, đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe con người và kinh tế - xã hội của đất nước.

Về tác động ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp Việt Nam, theo khảo sát gần nhất của Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân (Ban IV) trên 1.200 doanh nghiệp về ảnh hưởng của dịch Covid-19 tới hoạt động kinh doanh cho thấy, nếu Covid-19 kéo dài 6 tháng, 74% doanh nghiệp có thể sẽ phá sản. Nguyên nhân chủ yếu do doanh thu không thể bù đắp các khoản chi cho hoạt động trả lương, lãi vay ngân hàng, thuê mặt bằng... Ngoài ra, gần 30% mất 20-50% doanh thu; 60% doanh nghiệp thậm chí giảm hơn một nửa doanh thu.

Thực tế cho thấy những nhóm ngành bị tác động nghiêm trọng như: Hàng không, du lịch (lưu trú, khách sạn, ăn uống), giáo dục, dệt may, da giày, sản xuất đồ gỗ...Dịch bệnh Covid-19 còn khiến hoạt động sản xuất có thể trì trệ, thương mại bị hạn chế, nông nghiệp, bán lẻ và dòng vốn đầu tư quốc tế cũng “dính đòn”.

Trước diễn biến tình hình dịch bệnh trên thế giới và ở Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 16/CT-TTg ngày 31/3/2020 về thực hiện các biện pháp cấp bách phòng, chống dịch COVID-19. Tiếp đó, Văn phòng Chính phủ có văn bản số 2601/VPCP-KGVX ngày 03/4/2020 về việc thực hiện Chỉ thị số 16/CT-TTg về phòng, chống dịch Covid-19 truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ: "Thực hiện nghiêm việc cách ly xã hội theo đúng yêu cầu của Chỉ thị số 16/CT-TTg, bảo đảm giãn cách xã hội, giữ khoảng cách giữa người với người, cộng đồng với cộng đồng. Nhằm giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm cộng đồng, yêu cầu người dân ở nhà, hạn chế tối đa ra ngoài, trừ các trường hợp thật sự cần thiết".

Trong bối cảnh thực hiện yêu cầu của Nhà nước về "cách ly toàn xã hội" đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện các thoả thuận, giao dịch, hợp đồng đã được xác lập trước đó. Vậy các thoả thuận, giao dịch, hợp đồng trước đó nếu không thể thực hiện do tình hình dịch bệnh Covid-19 thì sẽ phải xử lý như thế nào thưa Luật sư?

Luật sư Nguyễn Thị Tuyến: Chắc chắn đây sẽ là vấn đề vướng mắc mà rất nhiều cá nhân, doanh nghiệp…phải đối diện giải quyết trong thời gian tới. Vấn đề quyền lợi và trách nhiệm của các chủ thể liên quan trong các quan hệ này cần được đặt ra và nhìn nhận, xem xét, xử lý dưới góc độ pháp lý.

Vấn đề đặt ra ở đây là, bối cảnh dịch bệnh Covid-19 và yêu cầu "cách ly toàn xã hội" mà các cấp có thẩm quyền vừa công bố mới đây có được coi là sự kiện bất khả kháng để xem xét, miễn trách nhiệm cho bên vi phạm hợp đồng?

Về vấn đề này, trong Bộ luật Dân sự năm 2015, tại khoản 1, Điều 156 quy định: ‘‘Sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép’’. Tại khoản 2, Điều 351 quy định: ‘‘Trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng thì không phải chịu trách nhiệm dân sự, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác’’. Tại khoản 2, Điều 584 quy định: ‘‘Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác’’. Đây là những cơ sở pháp luật để xem xét trách nhiệm và giải quyết những vấn đề phát sinh trong trường hợp này.

pv-cachly-w600-h400.jpg

Ảnh minh hoạ (IT).

Trách nhiệm của bên không thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng đã được xác định và sẽ phải giải quyết như thế nào đối với vấn đề có thiệt hại phát sinh do dịch bệnh Covid-19 như thế nào?

Luật sư Nguyễn Thị Tuyến: Đối với quan hệ hợp đồng kinh doanh thương mại, tại Điều 294 Luật Thương mại năm 2005 quy định về các trường hợp miễn trừ trách nhiệm đối với hành vi vi phạm hợp đồng. Trong đó có quy định bên vi phạm hợp đồng được miễn trách nhiệm trong trường hợp xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc hành vi vi phạm của một bên do thực hiện quyết định của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền mà các bên không thể biết được vào thời điểm giao kết hợp đồng. Bên vi phạm hợp đồng có nghĩa vụ chứng minh các trường hợp miễn trách nhiệm.

Tuy nhiên, kể cả trong trường hợp được miễn trách nhiệm, bên vi phạm hợp đồng phải hết sức lưu ý quy định tại Điều 295 Luật Thương mại về trách nhiệm thông báo và xác nhận trường hợp miễn trách nhiệm. Theo quy định tại Điều này, Bên vi phạm hợp đồng phải thông báo ngay bằng văn bản cho bên kia về trường hợp được miễn trách nhiệm và những hậu quả có thể xảy ra. Khi trường hợp miễn trách nhiệm chấm dứt, bên vi phạm hợp đồng phải thông báo ngay cho bên kia biết; nếu bên vi phạm không thông báo hoặc thông báo không kịp thời cho bên kia thì phải bồi thường thiệt hại. Bên vi phạm có nghĩa vụ chứng minh với bên bị vi phạm về trường hợp miễn trách nhiệm của mình.

Đồng thời, trong trường hợp xảy ra sự kiện bất khả kháng thì theo quy định tại Điều 296 Luật Thương mại, các bên có thể thoả thuận kéo dài thời hạn thực hiện nghĩa vụ hợp đồng. Mặc dù vậy, quy định về việc kéo dài thời hạn thực hiện nghĩa vụ hợp đồng này không áp dụng đối với hợp đồng mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ có thời hạn cố định về giao hàng hoặc hoàn thành dịch vụ. Trường hợp từ chối thực hiện hợp đồng thì trong thời hạn không quá mười ngày, kể từ ngày kết thúc thời hạn quy định tại khoản 1, Điều này bên từ chối phải thông báo cho bên kia biết trước khi bên kia bắt đầu thực hiện các nghĩa vụ hợp đồng.

Dịch bệnh Covid-19 làm cho rất nhiều doanh nghiệp mất đi khách hàng, thị trường, cơ hội kinh doanh, phải thu hẹp quy mô, ngừng sản xuất kinh doanh, sắp xếp lại lao động, tinh giảm nhân sự... Vậy quyền lợi của người lao động trong tình huống này được giải quyết như thế nào? Doanh nghiệp cho nhân viên nghỉ việc không lương - Đúng hay sai?

Luật sư Nguyễn Thị Tuyến: Theo quy định tại khoản 3, Điều 98 Bộ luật Lao động năm 2012: ‘‘Nếu vì sự cố về điện, nước mà không do lỗi của người sử dụng lao động, người lao động hoặc vì các nguyên nhân khách quan khác như thiên tai, hoả hoạn, dịch bệnh nguy hiểm, địch hoạ, di dời địa điểm hoạt động theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc vì lý do kinh tế, thì tiền lương ngừng việc do hai bên thoả thuận nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định’’. Theo quy định này, nếu người sử dụng lao động cho người lao động ngừng việc thì tiền lương do hai bên thoả thuận nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định.

Trường hợp do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 mà người sử dụng lao động phải đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động thì phải đáp ứng điều kiện là: Người sử dụng lao động đã tìm mọi biện pháp khắc phục nhưng vẫn buộc phải thu hẹp sản xuất, kinh doanh, giảm chỗ làm việc. Đồng thời, phải đảm bảo thời hạn báo trước cho phía người lao động theo quy định tại điểm c, khoản 1 và khoản 2, Điều 38, Bộ luật Lao động năm 2012.

Thực tế còn có rất nhiều vấn đề pháp lý khác có thể sẽ phát sinh cần phải giải quyết, trong phạm vi bài viết này chưa thể đề cập hết. Thông tin tham khảo thêm xin liên hệ Luật sư Nguyễn Thị Tuyến – Giám đốc Công ty Luật TNHH Khải Hưng. Địa chỉ: Tổ 2, nhà 26, ngõ 126, phố Mễ Trì Hạ, phường Mễ Trì, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội. Điện thoại 094 3388 589. Email: luatkhaihung@gmail.com

Xin cảm ơn Luật sư!

Đinh Quang (thực hiện)
Tag: dịch covid-19 , vấn đề pháp lý , hợp đồng thỏa thuận
Tiêu điểm Lãnh đạo tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu đã từng “quan tâm” thế nào tới khu đất dự án “ma” Hồ Tràm Revierside Lãnh đạo tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu đã từng “quan tâm” thế nào tới khu đất dự án “ma” Hồ Tràm Revierside Quảng Trị: Bán đấu giá trụ sở khi đã có lệnh dừng gây thất thoát tài sản, trách nhiệm thuộc về ai? Quảng Trị: Bán đấu giá trụ sở khi đã có lệnh dừng gây thất thoát tài sản, trách nhiệm thuộc về ai?